Làm sao để dạy tốt (5)

Dạy học là một nghề cao quí, và một khi đã dạy học thì cần làm sao để khỏi hổ thẹn với sự cao quí đó

Làm sao để dạy tốt (5)

(Buổi thảo luận thứ hai về dạy học với các bạn VN ngành toán ở Toulouse đã diễn ra vào chiều ngày 14/09/2012. Phần này và mấy phần tiếp theo chủ yếu dựa trên nội dung buổi thảo luận này, tuy có những chỗ chưa được thảo luận miệng, mà tôi thêm vào khi viết).

Một giờ giảng bài là nhiều giờ lao động

Rất tiếc là, có rất nhiều người, kể cả những người làm quản lý về giáo dục và khoa học, không hiểu một điều đơn giản sau: một giờ bài giảng có thể là nhiều giờ lao động chứ không phải chỉ  là một giờ lao động.

Vì họ chỉ tính một giờ giảng bài là một giờ lao động, nên có xu hướng “ghen tỵ” với các giáo viên và giảng viên “sao làm việc ít thế”, muốn “nhồi nhét” cho giảng viên và giáo viên phải dạy nhiều giờ lên, và đồng thời trả giá “bèo” cho các giờ giảng bài. (Kể cả ở Pháp cũng nhiều người suy nghĩ như vậy). Nhưng vì “tiền nào của đấy”, nên tình trạng “trả giá bèo” kéo theo tình trạng có nhiều bài giảng rất chán.

Vì sao một giờ giảng bài lại là nhiều giờ lao động ? Bởi vì muốn giảng được một bài giảng tử tế, đặc biệt các bài giảng ở mức cao (như là cao học, hay cao hơn nữa là một bài thuyết trình về một đề tài nghiên cứu mới), thì người giảng phải mất rất nhiều thời giờ để chuẩn bị. Kể cả giáo viên cấp 1 cũng cần chuẩn bị bài giảng. Lên đến cấp đại học, cao học, tiến sĩ, thì thời gian chuẩn bị cho bài giảng còn tăng lên nhiều lần nữa, vì các vấn đề phức tạp hơn, mới lạ hơn, đòi hỏi thời gian chuẩn bị cao hơn.

Tôi không có con số thống kê về lượng thời gian trung bình cần thiết cho việc chuẩn bị một giờ bài giảng, nhưng có thể tạm hình dung ước lượng như sau (số giờ chuẩn bị cho 1 giờ giảng) :

Bậc phổ thông: một vài chục phút

Bậc đại học môn cơ sở: có thể đến 1 giờ

Bậc đại học  môn chuyên sâu: có thể đến vài  giờ

Bậc cao học, tiến sĩ:  có thể đến 1 ngày

Seminar, hội nghị: có thể đến nhiều ngày làm việc chuẩn bị

Đối với cán bộ trẻ chưa có nhiều kinh nghiệm thuyết trình, thì thời gian dành cho chuẩn bị còn cần tăng lên nhiều nữa.

(Ở đây không kể các công việc khác, như thi cử, họp hành, nghiên cứu khoa học, v.v.)

Nếu như thời gian dành cho chuẩn bị bài giảng bị cắt xén đi, giảng mà không có chuẩn bị, thì hệ quả tất yếu là sẽ giảng chán, trình bầy chán. Trên thực tế, có rất nhiều bài giảng rơi vào tình trạng không được chuẩn bị như vậy. Điều này thể hiện rất rõ ở một số điểm như: nói ề à ngắc ngứ không rành mạch, cứ bê nguyên tài liệu ra mà đọc mà chép chứ bài giảng không có “hồn”, bài giảng cũ rích lâu năm không cập nhật, khô khan không có ví dụ minh họa nào hay, đang trình bầy thì tắc tịt, nói sai lung tung, không trả lời được các câu hỏi, v.v.

Từ quan điểm xã hội, để cải thiện tình trạng này, cần thay đổi cơ chế sao cho giảm số giờ dạy trung bình của giảng viên ở những nơi giảng viên đang phải dạy quá nhiều, đặc biệt là Việt Nam (thế thì mới có thời gian để mà chuẩn bị bài giảng), và trả tiền cao lên cho các giờ dạy (vì một giờ dạy có thể là nhiều giờ làm việc, nên cũng phải được thù lao xứng đáng hơn nhiều so với chỉ một giờ làm việc). Từ phía giảng viên, cần “ghi tâm khắc cốt”  rằng mỗi bài giảng đều đỏi hỏi có thời gian chuẩn bị, chứ không phải “chỉ khi lên lớp mới làm việc giảng dạy”.

Trình bày thử trước khi trình bầy thật

Việc chuẩn bị bài giảng, hày bài thuyết trình, để trình bày sao cho tốt, là quan trọng không chỉ với những người đi theo ngành giáo dục, mà là điều quan trọng với hầu hết các sinh viên. Vì nói chung mọi sinh viên sẽ đều có lúc sẽ phải trình bày các thứ, ví dụ như là luận văn tốt nghiệp, công việc mình đang làm, v.v. Tôi từng chứng kiên có những sinh viên trình bày luận văn tốt nghiệp một cách “thảm hại”, ví dụ như  loay hoay mãi mà không phát biểu nổi một định nghĩa hay là đưa ra được một khái niệm.

Một điều mà các bạn SV cao học và NCS cần hết sức chú ý là: trước khi đi trình bày một cái gì đó trước mặt người lạ, cần trình bày thử lặp đi lặp lại nhiều lần, như là các diễn viên trước khi diễn kịch cũng cần tập đi tập lại nhiều lần vậy. Trong lúc trình bầy thử để tập luyện như vậy, cần có người theo dõi nói cho mình biết những chỗ dở của mình để mà sửa lại, hoặc ít ra mình tự thu thanh thu hình trình bầy của mình, rồi xem lại xem mình làm những điều gì dở, để rồi sửa lại cho hay hơn. Có như vậy, khi trình bầy thật, mới đỡ mắc phải các lỗi thô thiển, và gây được ấn tượng tốt cho người theo dõi.

(còn tiếp)

Nguồn: http://zung.zetamu.net/
 
Số lượng truy cập: 2153